Örgütlenmeden İletişime: Genel Başkan Özay Yerlikaya ile Söyleşi

Özay Bey sizi camiada herkes hep oda yöneticiliklerinizle tanıyor. Yıllarca Peyzaj Mimarları Odası İzmir Şube Başkanlığı, ardından Genel Merkezde Genel Sekreterlik ve başkanlıklarınız.

Ancak sizi yakından tanıyanlar öğrencilik yıllarınızdaki kulüp ve konsey başkanlıklarınızın yanı sıra radyo programı yaptığınızı, 2000’lerin başında uzunca süre pazarlama ve insan kaynakları konusunda yöneticilik yaptığınızı, ODTÜ’de İnsan Kaynakları Yönetimi Programını tamamladığınızı ve TRT için Benim Küçük Bahçem programı hazırladığınızı bilir.

Ben sizinle bu iletişimci ve örgütlenmeci yanınızı konuşmak istiyorum. 

İletişimin peyzaj mimarlığı ile ilişkisi nedir? İletişim becerileri mesleki gelişim için gerekli midir?

Ben sosyal olmanın insanın biraz da içinden gelmesi gerektiğine inanıyorum. Çünkü sosyal olmak, dışarıdan göründüğü kadar kolay bir şey değil; ciddi bir özveriyi, zaman ayırmayı, insanlarla ilgilenmeyi ve sorumluluk almayı beraberinde getiriyor.

Üniversite yıllarımda hiçbir zaman sadece derslere girip çıkan bir öğrenci olmadım. Bulunduğum ortamda üretmek, bir şeyler yapmak, içinde bulunduğum topluluğa fayda sağlamak ve mümkünse bir iz bırakmak benim için daha öncelikliydi. Sanırım iletişimci tarafımın temeli de biraz burada oluştu.

Peyzaj mimarlığı da iletişimin çok güçlü olması gereken bir meslek. Çünkü biz yalnızca bir alan tasarlamıyoruz. Bir yeri, o yerde yaşayacak insanları, doğayı, ekolojiyi, kenti ve farklı meslek disiplinlerini bir araya getiriyoruz. Bir tasarımın iyi olması kadar, o tasarımın neden gerekli olduğunu anlatabilmek, farklı tarafları ikna edebilmek ve ortak bir zeminde buluşturabilmek de önemli.

Üstelik bugün peyzaj mimarlığının çalışma alanı çok daha geniş bir çerçevede ele alınmak zorunda. İklim değişikliği, su krizi, afetler, yangınlar, biyolojik çeşitlilik ve kentlerin dirençliliği gibi konular artık yalnızca meslek çevremizin konuştuğu konular değil. Bunları toplumun anlayabileceği bir dile çevirmek, karar vericilere anlatmak ve farklı kesimleri aynı mesele etrafında buluşturmak gerekiyor.

Dolayısıyla iletişim benim için peyzaj mimarlığının yanında duran ayrı bir beceri değil. Mesleki bilginin topluma aktarılmasının, ortak akıl oluşturmanın ve mesleğin karar alma süreçlerindeki yerini güçlendirmenin temel araçlarından biri. 

Çok yönlü birisi olarak mesleğe mutlaka farklı açılardan bakıyorsunuz. Sizin baktığınız pencereden peyzaj mimarlığı nasıl görünüyor?

Peyzaj mimarlığını hiçbir zaman sadece bahçe tasarlayan bir meslek olarak görmedim. Belki de üniversiteye başlamadan önce ve üniversitenin ilk yıllarında yaşadığım deneyimlerin bunda önemli bir payı var.

Üniversitenin daha ilk yılında Konak Belediyesi Genç Belediyeciler yapısı içerisinde Çevre Sorunları Konsey Üyesi olarak görev alıyordum. Aynı dönemde çok değer verdiğim Ümit Erdem hocam beni daha ilk sınıftan itibaren oda faaliyetlerinin içerisine çekmeye çalışıyordu. Çevre sorunlarıyla ilgileniyor, kent üzerine düşünüyor, farklı gençlik yapılarının içerisinde yer alıyordum.

Hatta peyzaj mimarlığı bölümüne girmeden önce, Konak Belediyesi bünyesinde düzenlediğimiz bir etkinlik vesilesiyle Ümit Erdem hocamla tanışmam ve onun yaklaşımları, daha sonra peyzaj mimarlığını tercih etmemde çok etkili oldu.

O yıllarda bugün yaşadığımız ölçekte krizler ve gerçekleşmiş felaketler bu kadar sık görünür değildi. Ancak dünyanın geleceğinde bunların yaşanacağını söyleyen uzmanlar vardı ve biz gençler olarak bu öngörülerden etkileniyorduk. Ben de daha o yıllarda çevre sorunlarının gelecekte çok daha belirleyici olacağını düşünüyordum.

Bugün geriye baktığımda peyzaj mimarlığını; insan ile doğa, kent ile ekoloji, tasarım ile yaşam arasındaki ilişkiyi kuran bir meslek olarak görüyorum.

Örneğin yıllar önce katıldığım bazı programlarda 2025 yılına doğru Türkiye’nin önemli bir bölümünün fiziksel su kıtlığı yaşayabileceğini söylüyordum. 2025 o kadar hızlı geldi ki, tam da o dönemde hepimizin yüzüne çarpan çok ciddi bir su kriziyle karşı karşıya kaldık.

“Bu nedenle benim penceremden peyzaj mimarlığı, estetik kaygıların çok ötesinde; geleceğin kentlerini, yaşam alanlarını ve ekolojik sistemlerini kurma sorumluluğu taşıyan bir meslek.”

Bir iletişimci olmanızın peyzaj mimarlığı kariyerine katkısı oldu mu? Aynı şekilde peyzaj mimarı olmanızın bu iletişime bir etkisi oldu mu?

Kesinlikle birbirini besleyen iki alan olduğunu düşünüyorum.

Üniversitenin birinci sınıfında, aynı zamanda Konak Belediyesi Genç Belediyeciler yapısında Çevre Sorunları Konseyi’nde görev yaptığım dönemde, Batı Radyo’dan çevre sorunları üzerine bir program yapmam için teklif geldi. Çok heyecan verici bir deneyimdi.

Programı radyodan bir yayıncıyla birlikte hazırlayıp sunuyorduk. Programın adını “Yeşil Çember Mavi Çizgi” koyduk ve yaklaşık bir yıl boyunca haftada bir gün bu programı gerçekleştirdik.

Henüz öğrencilik yıllarımın başındayken  çevre sorunlarını araştırıp bunları insanlara anlatmaya çalışmak, dünyada yaşanan somut sorunları daha yakından takip etmeme neden oldu. Bir konuyu öğrendikçe daha fazla önemsemeye, önemsedikçe de daha fazla sorumluluk duymaya başladım.

Bir de bunun doğal bir devamı vardı: Bildiğiniz bir şeyi başkalarıyla paylaşmak ve onların da fark etmesini sağlamak.

Dolayısıyla o program bana yalnızca mikrofon karşısında konuşmayı öğretmedi. Bir konuyu anlamayı, araştırmayı, sadeleştirmeyi ve karşımdaki insanın anlayabileceği bir dile çevirmeyi öğretti. Aynı zamanda iletişimin bir sorumluluk duygusuyla birleştiğinde çok daha güçlü bir araç olduğunu gördüm.

Sonrasında peyzaj mimarı olmam da iletişim biçimimi değiştirdi. Artık anlattığım şeyler yalnızca genel çevre sorunları değil, uzmanlık alanım olan, bilimsel ve teknik bilgiye dayanan konulardı.

Bugün de aynı şey devam ediyor. Bir peyzaj mimarı olarak bildiğimizi yalnızca kendi meslek çevremizde konuşursak, mesleğin toplumdaki karşılığını büyütmemiz mümkün değil. Bilgiyi toplumun anlayabileceği bir dile çevirmek gerekiyor.

Bu iletişim becerileriniz Oda kariyerinizi de etkiledi mi?

Elbette. Ama burada “Oda kariyeri” ifadesine biraz farklı bakıyorum. Ben Oda yöneticiliğini hiçbir zaman bir kariyer olarak görmedim.

Benim için Oda’da herhangi bir komisyonda görev almakla başlayan, daha sonra Şube Yönetimleri, Şube Başkanlığı, Genel Sekreterlik 2. Başkanlık ve Genel Başkanlık gibi farklı sorumluluklarda devam eden bir aidiyet ve katkı verme duygusu var. Görev ve sorumluluğunuz değişiyor ama mesleğinize katkı koyma heyecanınız değişmiyor. Ben bugün Genel Başkan olarak ne hissediyorsam, geçmişte bir komisyon üyesi olarak görev yaptığımda da, Şube Başkanı olduğumda da, Genel Sekreter olduğumda da temelde aynı şeyi hissediyordum: Mesleğim için bir şey yapabilmenin, bulunduğum yere katkı koyabilmenin ve bunun bir parçası olabilmenin heyecanını.

Bunun önemli bir tarafı da Oda yöneticiliğinin gönüllülük esasına dayanması. Peyzaj Mimarları Odası’ndaki yönetim kademelerinin tamamında görev alanlar kendi işlerinden, ailelerinden, özel hayatlarından ve zamanlarından fedakârlık ederek meslek örgütüne emek veriyorlar. Dolayısıyla Oda çalışması aslında büyük ölçüde insanların kendi hayatlarından ayırdıkları zaman ve gösterdikleri özveri üzerine kurulu gönüllü bir çalışmadan ibaret.

Bazen bu durumun yeterince anlaşılmadığını, hatta bazı insanlar tarafından yadırgandığını görüyoruz. Oysa bir meslek örgütünün varlığını sürdürebilmesinin temelinde, mesleği için zamanını ve emeğini ortaya koyan insanların gönüllülüğü var. Bu olmazsa odalar içi boş birer mekândan ibaret kalır.

Benim üniversite yıllarımda başlayan sosyal ve örgütlenmeci tarafım, Oda çalışmalarında da aynı şekilde devam etti.

YKM’nin o dönem oldukça kalabalık olan gençlik yapılanmasında seçimle Genç Kulüp Başkanı oldum. Daha sonra bu sorumluluk genişledi ve üniversiteyi bitirene kadar bütün kulüplerin sorumluluğunu üstlendim. Çok farklı insan profilleriyle ve yoğun bir etkinlik programıyla çalışmak bana önemli bir deneyim kazandırdı.

Tiyatro deneyimim de küçük ama değerli bir katkı yaptı. Bir sezon “Operadaki Hayalet Üzerine Bir Fantezi” oyununda küçük roller aldım. Profesyonel sanatçılarla birlikte çalışmak; onların bakış açılarını, disiplinlerini ve çalışma kültürlerini görmek benim için öğreticiydi.

Bütün bunlar daha sonra Oda yöneticiliğinde farklı biçimlerde karşıma çıktı.

Çünkü bir meslek örgütünü yönetmek yalnızca karar almak değil. Üyeyi dinlemek, farklı düşünceleri anlamak, kurumlarla ilişki kurmak, gerektiğinde kamuoyuna bir meselenin neden önemli olduğunu anlatmak ve bütün bunları yaparken mesleğin ortak çıkarını korumak gerekiyor.

Bugün Genel Başkan olarak da iletişimi böyle görüyorum.

“İletişim yalnızca iyi konuşmak ya da iyi bir açıklama yapmak değil; dinlemek, anlamak, doğru zemini oluşturmak ve insanları ortak bir amaç etrafında buluşturabilmek.”

15 yılı aşkın Peyzaj Mimarları Odası yöneticilik kariyeriniz var ve bu süre zarfında mesleki faaliyetlerin yanı sıra üye, kurum ve kuruluşlarla olan iletişimi de yönettiniz aslında. Bu nasıl bir süreçti?

Kolay bir süreç değildi ama mesleki açıdan çok öğretici bir süreçti.

Bir meslek örgütünü yönetirken aynı anda birbirinden çok farklı beklentilerle karşılaşıyorsunuz. Bir tarafta üyeleriniz var; onların günlük mesleki sorunları, ekonomik kaygıları ve hak talepleri var. Diğer tarafta kamu kurumları, yerel yönetimler, üniversiteler, diğer meslek örgütleri ve karar vericiler var.

Bunların hepsiyle iletişim kurarken Oda’nın kendi çizgisini ve mesleğin uzun vadeli çıkarlarını korumanız gerekiyor.

Burada beni en çok düşündüren konulardan biri de mesleğimizin geldiği nokta. Peyzaj mimarlığı ülkemizde 50 yılı aşkın bir geçmişe sahip. Peyzaj Mimarları Odası da bu yıl 32. yılını kutluyor. Buna rağmen hâlâ peyzaj mimarlığının en temel sorumluluklarının, başta proje sorumluluğu olmak üzere, uygulamada ve mevzuatta tam karşılığını bulamamış olması; kamu kurumlarında mesleğimizin gerektirdiği istihdamın ve kurumsal yapılanmanın hâlâ yeterli düzeye ulaşmamış olması elbette üzücü.

Artık bunların daha fazla gecikmeden sonuçlanması gerektiğini düşünüyorum.

Çünkü bugün peyzaj mimarlığının sorumluluğunu yalnızca estetik bir çevre düzenlemesi üzerinden tarif etmiyoruz. Su yönetiminden afet risklerine, iklim değişikliğinden ekolojik restorasyona, kamusal alanlardan kentsel dirençliliğe kadar çok geniş bir sorumluluk alanımız var.

Dolayısıyla mesleğin yetki ve sorumluluklarının da bu gerçekliğe uygun biçimde tanımlanması gerekiyor.

Bir diğer önemli konu da kurumlarla kurduğunuz iletişimin niteliği. Ben kısa vadeli sonuçlarla uzun vadeli kazanımlar arasında bir ayrım yapıyorum. Bazen bir kurumla bugün yaşadığınız bir anlaşmazlık nedeniyle ilişkiyi tamamen koparmak kolay gelebilir. Ama yarın aynı kurumla mesleğin geleceği açısından yeniden masaya oturmanız gerekebilir.

Bu nedenle iletişimde kapıları tamamen kapatmamaya, sorunları kişiselleştirmemeye ve mümkün olduğunca kurumsal bir zemin oluşturmaya önem veriyorum.

Bu, her konuda uzlaşmak anlamına gelmiyor. Tam tersine, mesleğin hak ve sorumlulukları konusunda oldukça net olmak gerekiyor. Ancak net olmakla iletişim kanallarını kapatmak aynı şey değil.

Sadece bizim mesleğimiz değil, neredeyse diğer tüm odalarda üye beklentisi doğrudan fayda üzerine oluyor ancak karar verici idarelerle sağlam ve emin adımlarla kurulan iletişim zemini, kısa vadeli kazanım kıyasında nasıl bir yerde? Oda olarak bu konuda nasıl çalışmalar yürütüyorsunuz?

Üyeye doğrudan fayda sağlamak elbette bir meslek örgütünün temel sorumluluklarından biri. Ancak yalnızca bugünün sorunlarına cevap vermeye çalışırsanız, aslında mesleğin geleceğini koruma görevini eksik bırakmış olursunuz.

Ben meslek örgütlerinin biraz da geleceği kurmak gibi bir sorumluluğu olduğunu düşünüyorum.

Örneğin bugün bir belediyeyle kurduğumuz iletişim yalnızca o belediyenin bir biriminde ya da projesinde peyzaj mimarının daha fazla görev almasıyla sınırlı değil. Orada peyzaj mimarlığının karar alma süreçlerindeki yerini güçlendirebilirsek, bu uzun vadede bütün mesleğe katkı sağlayacaktır.

Bu nedenle kurumlarla kurulan iletişim zeminini kısa vadeli kazanımların ötesinde değerlendiriyoruz.

Bugün Oda olarak yerel yönetimlerle, merkezi idareyle, üniversitelerle ve diğer meslek örgütleriyle daha güçlü ilişkiler kurmaya çalışıyoruz. Çünkü önümüzdeki dönemin sorunları tek bir kurumun ya da tek bir meslek disiplininin çözebileceği sorunlar değil.

Su krizi, iklim değişikliği, afetler, yangınlar, kentsel dirençlilik gibi konularda birlikte çalışmak zorundayız.

Dolayısıyla benim için iletişim, Oda’nın yalnızca dışarıya kendisini anlatma aracı değil; mesleğin karar alma mekanizmalarındaki yerini güçlendiren stratejik bir araç.

Bir de en önemli husus, mesleğimiz yalnızca villa bahçesi yapan, belediye parklarını tasarlayan, refüjlere çiçek diken bir meslek gibi algılanıyor. Bu algının kırılmasına yönelik nasıl bir strateji izlenmeli?

Bence önce bizim kendimizi nasıl anlattığımızla başlamamız gerekiyor.

Peyzaj mimarlığını yalnızca yaptığımız işlerin görünen yüzü üzerinden anlatırsak, toplumun da bizi yalnızca o şekilde algılamasını çok yadırgamamak gerekir.

Bir park tasarlıyoruz ama o parkın kentteki sıcaklığı nasıl etkilediğini, yağmur suyunu nasıl yönettiğini, biyolojik çeşitliliğe nasıl katkı sağladığını, insanların sosyal yaşamına nasıl etki ettiğini yeterince anlatmıyoruz.

Bir dereyi ele alıyoruz ama bunun yalnızca bir çevre düzenlemesi olmadığını; taşkın yönetimi, ekolojik koridor, kamusal alan ve kent kimliği açısından ne ifade ettiğini anlatmamız gerekiyor.

Bir yangın sonrasında alanı yeniden ele alıyoruz ama bunun yalnızca ağaç dikmek olmadığını; ekolojik restorasyon, dirençli peyzaj ve gelecekteki risklerin azaltılmasıyla ilişkisini ortaya koymamız gerekiyor.

Dolayısıyla artık yalnızca “peyzaj mimarlığının önemli olduğunu” söylemek yetmez. Kimin için, neden önemli olduğunu anlatmamız gerekiyor.

Ben burada çok daha hedefli bir iletişim ve PR çalışmasına ihtiyaç olduğunu düşünüyorum.

• Vatandaşa şunu anlatmalıyız: Bir peyzaj mimarı hayatınızı nasıl daha konforlu, sağlıklı ve güvenli hale getirebilir?

• Karar vericiye şunu anlatmalıyız: Bir kurumda peyzaj mimarı istihdam edildiğinde, alınan kararların niteliği nasıl değişir ve bunun kent, kamu kaynakları ve toplum açısından nasıl bir faydası olur?

• Yapı sektörüne ve müteahhitlere de şunu anlatmalıyız: Doğru hazırlanmış ve doğru uygulanmış bir peyzaj projesi, ürettiğiniz yaşam alanlarının konforunu, kullanıcı memnuniyetini ve değerini nasıl artırır?

Yani iletişim stratejimiz, yalnızca mesleği anlatmak üzerine değil, peyzaj mimarlığının her kesimin hayatında yarattığı somut değeri göstermek üzerine kurulmalı.

Aslında ben bunu daha önce de deneyimledim. TRT’de hazırladığım “Benim Küçük Bahçem” programı bunun güzel bir örneğiydi. Program TRT Çocuk için hazırlanmıştı ve 13 bölüm boyunca farklı alanlarda tasarım ve uygulamaları ben gerçekleştirdim. Amacımız, alanın büyüklüğü ne olursa olsun, önce ihtiyaçları doğru belirleyip doğru tasarım ve doğru uygulamayla yaşanabilir mekânlar oluşturulabileceğini anlatmaktı. Program daha sonra TRT’nin farklı kanallarında da uzun yıllar gösterildi.

Bu deneyim bana uzmanlık bilgisini toplumun anlayabileceği bir dile çevirmenin ne kadar önemli olduğunu gösterdi.

Aslında bugün meslek olarak ihtiyacımız olan da bunun daha büyük ölçekte yapılması.

Üstelik bu yalnızca Türkiye’ye özgü bir mesele de değil. Amerika’da peyzaj mimarlığı bir asırdan çok daha uzun bir meslek geçmişine sahip olmasına rağmen, özellikle pandemi döneminde yapılan güçlü ve yüksek bütçeli iletişim ve PR çalışmalarıyla peyzaj mimarlığının toplumdaki karşılığı daha görünür hale getirildi. Bunun pandemi sonrasında mesleğe ve meslektaşların iş hayatlarına olumlu yansımaları oldu.

Bizim de benzer biçimde, profesyonel iletişim ve PR çalışmalarını mesleğin geleceğinin bir parçası olarak görmemiz gerekiyor.

Çünkü mesleğimizin ülkemizde 50 yılı aşkın geçmişi var, Odamız 32 yaşında. Buna rağmen hâlâ peyzaj mimarlığının en temel sorumluluklarını, proje sorumluluğunu, kamu kurumlarındaki istihdamını ve karar alma süreçlerindeki yerini anlatmak zorunda kalıyorsak, burada yalnızca mevzuat ya da uygulama eksikliğinden değil, iletişim eksikliğinden de söz etmemiz gerekiyor.

Ben peyzaj mimarlığının gelecekte çok daha merkezi bir konuma geleceğine inanıyorum. Ama bunun gerçekleşmesi için yalnızca haklarımızı talep etmemiz yetmez.

İnsanlara peyzaj mimarının hayatlarına ne kattığını, karar vericilere peyzaj mimarının kente ne kattığını, yatırımcıya ve yapı sektörüne de peyzaj tasarımının ürettikleri yaşam alanına ne kattığını göstermek zorundayız.

Bence mesleğin toplumdaki algısını değiştirecek temel iletişim stratejisi tam da burada başlıyor.

Peyzaj mimarlığını anlatmak için yalnızca peyzaj mimarlığından söz etmek yetmez; peyzaj mimarlığının insanların hayatında neyi değiştirdiğini göstermek gerekir.